Một số lưu ý khi sử dụng thuốc cho phụ nữ có thai
Ngày đăng: 13/12/2018 - Lượt xem: 11646

Trong thực hành lâm sàng, thường xuyên gặp những câu hỏi liên quan đến tính an toàn của thuốc trong thời kỳ mang thai và cho con bú. Ví dụ: Trong số các thuốc sử dụng để điều trị một bệnh mãn tính như đái tháo đường, viêm khớp dạng thấp hay động kinh… thuốc nào ít có tác dụng gây quái thai nhất? Nguồn thông tin mà cả nhân viên y tế và người dùng dễ có được nhất là thông tin sản phẩm đang được lưu hành, trong đó ghi: “không khuyến cáo sử dụng trong thời kỳ mang thai trừ khi lợi ích thu được lớn hơn nguy cơ tiềm tàng với thai”. Trong khi đó, câu trả lời thực sự cần thiết phải là “có” hoặc “không”.

Lịch sử đăng ký lưu hành thuốc ở hầu hết các nước phát triển chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của thảm kịch Thalidomid. Thalidomid đã bị rút khỏi thị trường năm 1961 sau khi có hàng loạt báo cáo là thuốc gây ra những khiếm khuyết bẩm sinh nghiêm trọng cho con của các bà mẹ dùng thuốc khi mới có thai. Về sau, tỉ lệ quái thai gây ra do Thalidomid được thống kê khoảng 20-30%.  Sau thảm họa Thalidomid, người ta nhận ra rằng khi người mẹ dùng thuốc, các thuốc có thể qua nhau thai và gây hại cho thai nhi. Mười năm sau đó, một thuốc gây quái thai khác được phát hiện là Diethylstillbestrol (DES). DES được kê đơn để ngăn ngừa sẩy thai, nhưng 15-25 năm sau đó, thuốc được cho là nguyên nhân dẫn đến ung thư âm đạo ở con gái của những bà mẹ dùng DES trong thời kỳ mang thai.

Từ thời điểm đó, các cơ quan quản lý yêu cầu các thuốc mới phải được thử nghiệm tiền lâm sàng chặt chẽ trước khi được cấp phép lưu hành. Tuy nhiên các thử nghiệm tiền lâm sàng trên mô hình động vật không đảm bảo được độ an toàn tuyệt đối trên phụ nữ. Vì vậy hiện nay, việc sử dụng thuốc cho phụ nữ có thai (PNCT) phải tuân theo các quy định ngặt nghèo về đạo đức y khoa.

Ước tính có khoảng 90% phụ nữ có sử dụng thuốc trong thời kỳ mang thai để điều trị các bệnh mãn tính như viêm khớp dạng thấp, động kinh… hay các triệu chứng các bệnh thường gặp khi mang thai như nôn, buồn nôn, nhiễm khuẩn tiết niệu…

Khoảng 2-3% số trẻ ra đời bị dị tật bẩm sinh, trong số đó khoảng 5% (tương đương khoảng 0,1% tổng số trẻ) có nguyên nhân là do thuốc. Trong số hơn 1000 thuốc từng được coi là có nguy cơ gây quái thai, chỉ có khoảng 30 thuốc được chứng minh là thuốc có hại với thai nhi.

Bảng 1: Một số thuốc gây độc tính với sinh sản khi dùng cho phụ nữ có thai

Acid valproic

Androgen

Carbamazepin

Cocain

Coumarin và dẫn chất                                      

Cyclophosphamid

Diethylstillbestrol

Etretinat

Isotretinoin

Lithi

Misoprostol

Penicillamin

Phenytoin

Tetracylin

Thalidomid

Trimethadion

Thuốc ức chế enzym chuyển dạng angiotensin

Thuốc ức chế thụ thể AT-II

Vitamin A (>25.000 đvqt/ngày)

Khi dùng thuốc cho phụ nữ có thai, hầu hết các thuốc có thể qua nhau thai vào máu thai nhi. Khi đó, thuốc có thể gây hại trực tiếp, ví dụ như mẹ dùng liều cao corticoid (Presnisolon trên 10mg/ngày) có thể gây ức chế trực tiếp tuyến thượng thận của thai nhi..v.v. Các thuốc tác dụng có thể phụ thuộc vào liều tuy nhiên nhiều thuốc không phụ thuộc liều, không dự đoán trước và liên quan đến đặc điểm di truyền của thai nhi.

Nhìn chung, tác động của một thuốc đối với thai nhi phụ thuộc vào các yếu tố như: bản chất và cơ chế gây ra tác dụng có hại của thuốc; liều dùng và thời gian dùng thuốc của người mẹ, khả năng chuyển thuốc từ mẹ vào thai nhi; khả năng thải trừ thuốc ra khỏi cơ thể mẹ và thai nhi; đặc điểm di truyền của thai nhi và giai đoạn phát triển của thai khi người mẹ dùng thuốc.

Vì vậy, khi sử dụng thuốc cho phụ nữ có thai cần có sự cân nhắc cẩn thận, chỉ sử dụng khi thực sự cần thiết để tránh các tác dụng có hại không mong muốn trên thai nhi. Đặc biệt là giai đoạn 3 tháng đầu của thai kỳ.

Tổ Dược lâm sàng và Thông tin thuốc



Hình ảnh hoạt động nổi bật

Liên hệ / Gửi câu hỏi

Liên kết website

Thống kê truy cập

  • Online: 11

  • Tổng lượt truy cập: 5934006

  • Hôm nay: 1218